Terör stresiyle nasıl baş edilir

Haftaya pazartesi sendromu ile birlikte terör stresiyle başlayanlar, korkularınızı bastırarak “öğrenilmiş çaresizliğe” ve “duyarsızlığa” yol açmayın. Bastırılan korkular uyku bozukluğu, korkulu rüyalar, panik atak ve kalabalık yerlere çıkma korkusuna dönüşmesin.

İstanbul’da üst üste meydana gelen saldırılar, ülke çapında büyük bir şoka neden oldu. Mübarek Ramazan ayında, işinde gücünde, ibadetinde olan yüzlerce insanı hedef alan bu saldırılar umarız bir daha yaşanmaz. Milletçe üzerimizde oynanan oyunlar hakkında gittikçe bilinçleniyor ve kendimizi yılgınlığa bırakmamaya çalışıyoruz. Daha önce defalarca bu tür saldırılara maruz kaldık, hepsinin üstesinden geldik, bundan sonra da ne kadar paniğe kapılmadan duyarlılığı da elden bırakmadan serinkanlı davranabilirsek; kendimize uygun meşguliyetler bulabilirsek hem yaşadığımız stresin etkisini hafifletebileceğiz hem de bilinçlenerek hedef olmaktan da o kadar çabuk kurtulabileceğiz. Bununla beraber başta hemen yanı başımızdaki komşumuz Irak’ın hedef olduğu savaş olmak üzere bütün dünyada ve yurdumuzda şahit olduğumuz bu şiddetli saldırılar bir kısmımızda çeşitli sebeplerden dolayı “öğrenilmiş çaresizliğe” ve “duyarsızlığa” yol açabilir. Bu da uzun vadede problemlere sebep olabilir. Bunun olmaması için beden ve ruh yapımızı iyi tanımamız önemlidir:

İnsanda mükemmel bir stresle başa çıkma sistemi mevcuttur. Stresli bir olay karşısında beyindeki norepinefrin salgısı artar. Beynin emosyenel (duygusal) uyarımı bilgi işlemenin yanında endokrinolojik sistemde (iç salgı bezlerinde) de değişiklikler meydana getirir. Yükselen kaygı, bireyi bir başa çıkma yolu bulması için motive eder. Stresle başa çıkmak için dikkati odaklamak ve bir girişim başlatarak bunu sürdürmek gerekir.

Stres yaratan durum kontrol altına alındığında uzayan stres durumlarında norepinefrin depoları artarak strese karşı uyum sağlanabilmektedir. Bununla beraber strese, acıya yol açan güçler kişi tarafından kontrol edilemiyorsa ve başka başa çıkma yollarını araştırmazsa bu durumda norepinefrin düzeyinde azalma olmakta, bu da kişinin “acıya karşı duyarsızlaşmasına” yol açmaktadır. Dünyanın her tarafında arka arkaya patlayan savaşlardan sonra zaman zaman herkeste görülen duyarsızlaşma bunun sonucudur.

Duyarsızlaşma, stresin devam etmesi durumunda depresyona, ruhsal ve fizyolojik çöküntüye bağlı olarak ruhsal ve organik hastalıklara yol açabilmektedir. Ruhsal dengenin bozulmasının ise düşünce bozukluklarına da yol açarak korku ve kaygıyı artırdığı bilinmektedir. Kişi korkularını bastırdığında bu korkular farklı şekillerde kendisini gösterebilmektedir. Mesela uyku bozukluğu, uykuda görülen korkulu rüyalar, sokakta birden gelen panik atak, kalabalık yerlere çıkma korkusu, hafif bir ses duyduğunda irkilme, yakınlarına bir şey olacakmış korkusu gibi pek çok korku uzayan stres durumlarından sonra meydana gelen duyarsızlaşmanın ardından ortaya çıkabilir. Bu duyarsızlaşmadan ancak başa çıkma metotları geliştirme çabamızın devam etmesi ile kurtulabiliriz.

Ruhsal dengemizin bozulmaması için ne yapmalı?

Sonu belirsiz terör saldırılarının ruhsal dengemizi bozmaması için bireyler olarak şunları yapabiliriz: Korkularımızı paylaşalım

Korku, kızgınlık ve acıma en tabii insani duygulardır. Bu korkularımızı bastırmayalım, korku ve duygularımız hakkında konuşalım, paylaşalım.

Tehlikelerle karşı karşıyayız

Korkuyla başa çıkmak için neler yapabileceğimizi düşünelim, alacağımız tedbirler var mı üzerinde duralım. Korku kaynağı üzerinde duralım, başka korku kaynaklarını düşünelim ve hayatımız boyunca pek çok tehlikelere maruz olduğumuzu ve fakat bunlardan bir şekilde korunabildiğimizi, hakkında korktuğumuz kişilerin çocuklarımız eşimiz vb.’nin de aynı şekilde tehlike altında olma ihtimali kadar, olmama ihtimalinin de yüksek olduğunu düşünelim. Örnek olarak daha önce de bunun gibi riskli dönemlerden geçtiğimizi ve bunları nasıl atlattıysak aynı şekilde atlatabileceğimizi hatırlayalım.

Kaygıyı dînî inançla giderin

Korku ve kaygıyla başa çıkmada dinî duyguların etkisi de büyüktür. Kişi yaradanına dua ettiği ve onun koruması altında olduğunu bildiğinde kendisini daha rahat ve güvende hissetmektedir. Kendimiz ve sorumluluğumuz altındaki fertlere bir güven ortamı oluşturmak için elimizden geleni yaptığımız, tedbirde kusur etmediğimiz, fakat hâlâ kendimizi güvensiz hissettiğimizde yaradanımıza sarılıp dua etmek; ihtiyacımız olan güven duygusunu sağlamamızı kolaylaştıracaktır.

Farika Teymur Artır / Psikolog